De afgelopen jaren is er veel aandacht geweest voor Generatie Z op de werkvloer. De jongeren uit deze generatie zouden meer begeleiding nodig hebben, vaker feedback willen en veel willen sparren met hun leidinggevende. Dat beeld klopt, maar een vraag die ik veel hoor is: geldt dit alleen voor hbo’ers en wo’ers of geldt het ook voor mbo’ers?
Waar theoretisch opgeleide starters vaak nadrukkelijk zoeken naar zingeving, autonomie en strategische impact, blijkt dat praktisch geschoolde jongeren vooral gemotiveerd worden door vakmanschap, duidelijkheid en directe toepasbaarheid van wat zij leren.
Praktisch geschoolde jongeren willen vooral leren door te doen
Uit meerdere edities van het Young Professional Onderzoek blijkt dat jonge medewerkers het liefste leren op de werkvloer zelf. Vooral praktisch geschoolde jongeren geven aan dat zij graag leren door te ervaren: door te oefenen, samen te werken, af te kunnen kijken, feedback te krijgen en direct in hun eigen werkcontext te kunnen zien wat het effect is van hun handelen.
In gesprekken met jonge werknemers komt steeds hetzelfde naar voren: leren moet relevant zijn voor het werk dat ze morgen weer doen.
Mbo’ers willen uitgedaagd worden
Dat betekent overigens niet dat mbo-jongeren geen complexe vraagstukken aankunnen. Integendeel. Veel praktisch geschoolde jongeren vinden het juist motiverend wanneer ze worden uitgedaagd, verantwoordelijkheid krijgen en mogen meedenken over oplossingen.
Het verschil zit vooral in de manier waarop leren wordt aangeboden. Complexe vraagstukken werken voor deze doelgroep het best wanneer ze tastbaar worden gemaakt en gekoppeld zijn aan hun dagelijkse praktijk.
De kracht van ervaringsleren
Bij Careerwise zien we in programma’s gericht op young professionals in de mbo-doelgroep dat ervaringsleren bijzonder goed werkt. Ervaringsleren betekent ‘leren door te doen’ en daarop direct te reflecteren. In plaats van passieve kennisoverdracht, ontwikkelen de jongeren vaardigheden, inzichten en kennis via een ervaring, door opdrachten, spelvormen of uitdagingen. Het is actiegericht, concreet en sluit daarmee bijzonder goed aan bij praktisch geschoolden.
Door tijdens trainingen in het moment aan te spreken op het getoonde gedrag en na een ervaring heel concreet te zijn in het terugblikken op wat er is ervaren en hoe dat relateert aan hun werkpraktijk, krijgen de jongeren zicht op hun eigen handelen en leerproces. Denk bijvoorbeeld aan ervaringen door de inzet van improvisatietheater, een IJsbad, schermsport, acteurs of leren over samenwerken door als groep een driemaster zeilschip op koers te houden.
Belangrijk hierbij is om continu de vertaalslag te maken naar de werkpraktijk van de jongere zelf. Dit is ook de reden waarom leren via simulaties van de werkcontext en realistische praktijkcases goed werkt.
Door eerst te ervaren en daarna te reflecteren ontstaat inzicht dat de jongeren direct kunnen verbinden aan hun eigen werkcontext.
Sociaal leren met peers
Verder zien we een toename van de interesse in sociaal leren. Dat is eigenlijk precies wat het woord zegt: leren van en met anderen. In plaats van alleen kennis opdoen uit een boek of training, draait het om interactie met anderen. Meer dan bij hoogopgeleide jongeren is het bij mbo’ers belangrijk dat zij veiligheid in de groep ervaren. Hierbij speelt een grote rol of zij zich kunnen identificeren met hun mede deelnemers. In een gemixte groep met mbo, hbo en wo geschoolden blijkt het voor de mbo’ers relatief lastiger om voldoende veiligheid te ervaren die nodig is voor een productieve leercultuur. Om de kracht van sociaal leren voor deze doelgroep volop te benutten, is het beter om voor hen een aparte groep met mbo’ers samen te stellen.
Op de werkvloer leren praktisch geschoolde jongeren ook graag met en van elkaar. Bijvoorbeeld met of van peers, senior collega’s of hun leidinggevende. Denk aan samenwerken aan projecten, feedback krijgen, observeren en ervaringen delen. Maar ook het aloude leermeester-gezel idee kan goed aansluiten bij de leerbehoeften van Generatie Z.
Structuur en duidelijkheid
Een ander belangrijk inzicht uit het Young Professional Onderzoek is dat jonge werknemers vaak behoefte hebben aan duidelijkheid in hun ontwikkeling. Ze willen weten waar ze staan en wat de volgende stap is.
Voor praktisch geschoolde jongeren geldt dat nog sterker. Zij geven vaak aan dat ze willen groeien, maar dat ze ook behoefte hebben aan structuur en richting.
Een helder opgebouwd en gestructureerd ontwikkelprogramma zoals een mbo-traineeship kan houvast bieden. Niet als keurslijf, maar als duidelijk pad waarin jongeren kunnen ontdekken waar hun kracht ligt. Daarnaast is goede begeleiding, met aandacht voor de persoon achter de jonge collega, van groot belang. Generatie Z is een generatie die pas echt floreert als ze op persoonsniveau gezien worden, als mens en in het werk dat ze leveren.
Investeren in mbo-talent loont
In de krappe arbeidsmarkt voor praktisch geschoolde jongeren geldt: ‘wie de handjes heeft, heeft het werk’.
Organisaties die investeren in de ontwikkeling van praktisch geschoolde jongeren zien minder verzuim en verloop onder deze doelgroep en daarnaast dat ze sneller groeien in hun rol. Ze worden zelfstandiger, staan sterker, nemen meer verantwoordelijkheid en voelen zich meer verbonden met de organisatie. Factoren die juist van grote waarde zijn in een arbeidsmarkt waarin vakmanschap steeds schaarser wordt.
Hoewel veel werk- en ontwikkelbehoeften gelijk zijn aan die van hbo/wo-geschoolde jongeren, vraagt het aanbieden van ontwikkeling voor mbo-talent niet simpelweg een ‘eenvoudiger’ programma. Het vraagt een programma dat aansluit bij hun praktijk, hun manier van leren en hun belevingswereld. Wanneer dat lukt, komt het potentieel in deze doelgroep pas echt aan het licht.
